6 januari 2021

Herinrichting Dorpskern Rijmenam (Bonheiden)

Dit artikel is verschenen in het magazine "tijdschrift Publieke Ruimte" editie 39/2020 op pagina 15 en werd geschreven door Jan Vilain (Infopunt Publieke Ruimte)

Infrastructuurwerken als aanzet voor vernieuwing

De recente aanleg van een rioolstelsel in Rijmenam was de aanleiding om ook het dorpscentrum in een nieuw jasje te steken. Tussen de eerste saneringsplannen en de uiteindelijke realisatie verliepen twee decennia, maar het resultaat is een opgefriste dorpskern met veel aandacht voor het landelijke karakter. Marianne France (Ingenieursbureau France) en Marleen Verdoodt (Aquafin) maakten de transformatie van Rijmenam van dichtbij mee. 

Twintig jaar plannen
Marleen Verdoodt (Aquafin): “Tot voor kort verdween al het huishoudelijk afvalwater van Rijmenam ongezuiverd in de Dijle. Sinds 1996 bestaan er saneringsplannen om het dorp aan te sluiten op het waterzuiveringsstation van Boortmeerbeek, maar het duurde nog meer dan twintig jaar voor die plannen uitgevoerd werden. Aquafin en Pidpa waren bouwheer voor de rioleringswerken en het gemeentebestuur van Bonheiden gaf de opdracht voor de vernieuwing van het openbaar domein.”

Al in 2006 zette TV Jozef Legrand – Ingenieursbureau France de krijtlijnen uit voor de heraanleg van de Rijmenamse dorpskern, in het beeldkwaliteitsplan ‘Herinrichting doprskern Rijmenam. Parel aan de Dijle’. Toenmalig Vlaams bouwmeester Marcel Smets begeleidde het proces. De inrichtingsvisie? Het dorp herwaarderen als deel van het Dijlelandschap. Deze duidelijke visie woog sterk door bij de keuze van het ontwerpteam.

Weerstand tegen de vernieuwing
Het hele planningsproces duurde vier legislaturen. In afwachting van de nieuwe riolering investeerde Rijmenam meer dan twintig jaar nauwelijks in het openbaar domein.

Marianne France (Ingenieursbureau France): ”Rijmenam was een transitdorp: een grijze, afgeleefde doorgangsweg met amper horeca of winkels, onaangenaam om rond te lopen. Nochtans had het dorp een innerlijke waarde. Gelukkig had het gemeentebestuur daar oog voor en besloot het de rioleringswerken aan te grijpen om het dorp grondig te vernieuwen.”

“In een landelijk dorp is dat niet eenvoudig. Er was veel tegenstand van de bevolking omdat de geplande herinrichting ingrijpend was. Mensen hebben een behoudsgezinde ingesteldheid. Echte vernieuwing is mogelijk als een sterk ontwerpteam én een daadkrachtig beleid met visie hand in hand gaan. De realisaties die het langst standhouden in de geschiedenis zijn er gekomen omdat iemand er zijn schouders heeft onder gezet.”

Marleen Verdoodt: “Er was veel weerstand tegen verandering. Via de website en communicatiecampagne Rijmenam Leeft informeerde de gemeente bewoners voortdurend over de werken en de bereikbaarheid. De handelaars organiseerden een ontbijt voor de werfarbeiders. Uiteindelijk is iedereen ook blij met het nieuwe, veel groenere dorpscentrum.”

Niet alleen de aanleg van een rioleringsnet stond op de planning. Bovengronds moest de gemeente ook beslissingen nemen over de verkeerscirculatie en het aantal parkeerplaatsen. 

Omdat er op het centrale plein Sint-Maartensberg vier invalswegen samenkomen, kreeg het plein een rotonde. Daardoor kunnen vrachtwagens het dorp nog maar langs één weg verlaten. Voetgangers krijgen zo meer ruimte en er is plaats voor horecaterrassen.

Circulair bouwen met kasseien van bij ons
Rioleringswerken en hemelwaterbeheer vormden de aanleiding voor de herinrichting van de dorpskern. De bovenbouw van de publieke ruimte speelt daarop in.De Bilateral zitbanken uit de collectie van Urbidermis by Santa & Cole aan de wadi voor regenwater infiltratie in Rijmenam

Dit vroeg soms om een fasering van de plannen, en een afstemming van de belangen van de opdrachtgevers. 

Marleen Verdoodt: “We hebben buizen omgelegd om de bomen die erboven stonden te kunnen behouden. In plaats van een gracht aan te leggen, watert de verharding af naar groenzones. 

De parking is geasfalteerd, en watert af naar de plantvakken. Alleen bij stortbuien loopt het overtollige regenwater via de gescheiden riolering naar een beplant opvangbekken bij de Dijle. En aan het stationsplein wordt het regenwater opgevangen in een wadi zodat het ter plaatse kan infiltreren.”

Nood aan hemelwater infiltratie op het openbaar domeinHet Stationsplein, Sint-Maartensberg en Kloosterplein kregen een verharding van kasseien met open voeg op een waterdoorlatende fundering om het regenwater in de bodem te laten infiltreren. Marianne France: “Een opgevoegde kasseiverharding reageert als een betonplaat. Gezaagde kasseien met open voeg reageren als een natuurlijke bodem: waterdoorlatend, geluidsdempend en temperatuurregulerend. Onder de oude asfaltlaag vonden we oude kasseien in Belgische porfier. Door die te verzagen, kon de oorspronkelijke verharding opnieuw worden gebruikt. Ook de voetpaden zijn met gezaagde kasseien aangelegd. Om onkruidgroei tegen te gaan, zijn die wel opgevoegd.”

Aannemer Stadsbader-Deckx stond in voor de rioleringswerken en waakte over de detailafwerking van de bovenbouw. 

De Tijdloze zitbanken Bilateral uit de collectie van Urbidermis by Santa & Cole in Rijmenam

Plek voor ontmoeting
Sobere houten banken van Urbidermis by Santa & Cole passen mooi in het dorpskarakter en versterken de ontmoetingsfunctie van de dorpskern. ‘Urbidermis’ betekent ‘de huid van de stad’ en is ook in een landelijk dorp toepasselijk. Marleen Verdoodt: “Rijmenam koos voor mooie materialen die het dorp een natuurlijke, gemoedelijke uitstraling geven. Bloembakken zijn gebouwd met oude boordstenen in blauwe steen, net als de kasseien gerecupereerd uit de voormalige straataanleg.”

Nieuwe groenstructuren vloeien vanaf de Dijle subtiel het dorpscentrum binnen. Het openbaar groen bestaat grotendeels uit vaste planten die elk seizoen voor variatie in het straatbeeld zorgen. Marianne France: “Het gemeentebestuur wilde ecologische, inheemse en bijenvriendelijke beplanting. Om kwaliteitsvol openbaar groen te realiseren werd de groenaanleg apart aanbesteed. Groenaannemer Christophe Serneels plantte alles aan en staat ook in voor het verdere onderhoud van het groen.”

En de dorpsbewoners? Die zijn blij met het resultaat. Sinds de heraanleg wandelen de rusthuisbewoners van de Lange Dreef naar de uitnodigende banken op het plein. Ook nieuwe horecazaken vonden een plekje in het opgefriste dorpscentrum. Rijmenam is opnieuw een parel aan de Dijle.    

Herinrichting Dorpskern Rijmenam (Bonheiden)

{{ popup_title }}

{{ popup_close_text }}

x